To był „Cud nad Wisłą”

Bitwa Warszawska została stoczona w dniach 13-25 sierpnia 1920 roku w czasie wojny polsko- bolszewickiej (1919-1921). Uznawana jest za przełomową bitwę w historii świata, która zadecydowała o zachowaniu niepodległości przez Rzeczpospolitą i uratowaniu Europy przed bolszewickim zagrożeniem idącym od wschodu.

Marta Wojciechowska

Zwycięstwo pod Warszawą powszechnie nazywane jest mianem „Cudu nad Wisłą”. Określenie to upowszechniła prasa w połowie sierpnia 1920 roku, częściowo w intencji pomniejszenia roli Józefa Piłsudskiego w pokonaniu Armii Czerwonej, a częściowo przez podkreślenie roli Kościoła w mobilizację narodu do obrony przed bezbożnym najeźdźcą ze Wschodu.


Bitwa Warszawska została rozegrana zgodnie z planem operacyjnym, który na podstawie ogólnej koncepcji Józefa Piłsudskiego opracował szef sztabu gen. Tadeusz Rozwadowski. Głównym celem operacji było odcięcie korpusu Gaj-Chana od armii Michaiła Tuchaczewskiego. Plan operacyjny składał się z trzech skoordynowanych, choć oddzielonych faz: obrony na linii Wieprza, Wkry i Narwi – co stanowiło rodzaj działań wstępnych; rozstrzygającej ofensywy znad Wieprza oraz wyparcia Armii Czerwonej za Narew, pościgu, osaczenia i rozbicia armii Tuchaczewskiego.

O zwycięstwie Polaków nad nacierającą na Warszawę Armią Czerwoną zadecydowało kilka czynników. Pierwszym czynnikiem była ponad klasowa mobilizacja społeczna.

W odróżnieniu od Ukrainy, w Polsce Armia Czerwona miała do czynienia ze społeczeństwem, w którym świadomość narodowa była bardziej rozpowszechniona i silniejsza. W związku z tym nie można było tak skutecznie jak na Ukrainie, Białorusi i w samej Rosji odwołać się do instynktu klasowego. W momencie kryzysu, kiedy wojska sowieckie stały pod Warszawą, ludzie garnęli się nie do zwycięzców, czyli bolszewików, ale do obrony zagrożonej niepodległości. W lipcu i sierpniu 1920 roku, w momentach szczególnie trudnych, setki tysięcy ochotników zgłaszało się do armii. Drugim czynnikiem były same wydarzenia na froncie. Bolszewicy od trzech miesięcy byli w natarciu, ich linie komunikacyjne bardzo się rozciągnęły. Wojsko Polskie natomiast walczyło już na swoim terenie, przy bardzo skróconych, własnych liniach aprowizacyjnych. O zwycięstwie Polaków zaważył dobrze wykonany manewr strategiczny, przygotowany przy współpracy naczelnego wodza Józefa Piłsudskiego i szefa sztabu gen. Tadeusza Rozwadowskiego. Pozwoliło to skoncentrować siły polskie w uderzeniu na Front Zachodni Michaiła Tuchaczewskiego, który nie został na czas wzmocniony posiłkami z Frontu Południowo-Zachodniego. To był błąd Sowietów, a w jego popełnieniu kluczową rolę odegrał Józef Stalin – komisarz polityczny tego frontu, który przede wszystkim chciał zdobyć Lwów. Armia Czerwona własnymi błędami czy też ambicjami części swoich dowódców z Frontu Południowo-Zachodniego powiększyła rozmiar klęski.

Jednym z ważniejszych fragmentów Bitwy Warszawskiej było zdobycie 15 sierpnia, przez kaliski 203 Pułk Ułanów sztabu 4 armii sowieckiej w Ciechanowie, a wraz z nim kancelarii armii, magazynów i jednej z dwóch radiostacji. Przestrojenie polskiego nadajnika na sowiecką częstotliwość i zagłuszanie nadajników wroga tekstami Pisma Świętego, wyeliminowało 4 armię sowiecką z bitwy o Warszawę. Według odnalezionych w ostatnich latach i ujawnionych w 2005 roku dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego już we wrześniu 1919 r. szyfry Armii Czerwonej zostały złamane przez por. Jana Kowalewskiego. Manewr polskiej kontrofensywy udał się dzięki znajomości planów i rozkazów ze strony rosyjskiej, a przede wszystkim umiejętności wykorzystania tej wiedzy przez polskie dowództwo.

Polska Armia, pozbawiona wsparcia ze strony niezainteresowanych konfliktem państw zachodnich, zatrzymała Armię Czerwoną. Europa Środkowo-Wschodnia uzyskała szansę istnienia i swobodnego rozwoju przez następnych dwadzieścia lat. Polacy – niedawno odrodzony kraj, uwierzyli w swoje siły. Nareszcie po stronie radzieckiej pojawiła się skłonność do realistycznych rozmów z Polską. Sowieci zaczęli traktować nas, przynajmniej czasowo, jak równego partnera, o czym może świadczyć traktat kończący wojnę podpisany w Rydze 18 marca 1921 roku.

Źródło: Muzeum Historii Polski, www.polskieradio.pl, historion.pl