Wilhelm WienWilhelm Wien – noblista z Kętrzyna

Trzynastego stycznia 2014 roku mija 150. rocznica urodzin Wilhelma Wiena – laureata Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w 1911 roku. Osoba Wilhelma Wiena budzi nasze zainteresowanie z tego powodu, że w latach 1875-1879 uczęszczał do Gimnazjum im Księcia Albrechta w pobliżu kościoła św. Jerzego w naszym mieście wtedy w Rastenburgu.

Urodził się 13.01.1864 roku w Gaffken/Salmand w Prusach Wschodnich (obecnie Primorsk w obwodzie kaliningradzkim). Kiedy ukończył 2 rok życia rodzice stali się właścicielami majątku Drachenstein (teraz Smokowo).

Mały Wilhelm rósł w milej rodzinnej atmosferze, w pałacu położonym w parku krajobrazowym. Jak w każdym zamożnym domu od dziecka miał guwernera – nauczyciela, którego zadaniem było przygotować chłopca do gimnazjum. Okres nauki w gimnazjum wspomina źle. W przedostatnim roku życia w 1927, napisał wspomnienie dotyczące lat szkolnych spędzonych w ówczesnym Rastenburgu, które zatytułował “Spojrzenie wstecz”.

Oto fragment: ”Wspomnienia lat szkolnych nie są dla mnie mile. Nauczyciele byli ze mnie niezadowoleni, ponieważ moja wiedza wykazywała duże braki. Szczególnie z matematyki nie posiadałem żadnych wiadomości, przez co nie mogłem nadążyć za nauczycielem i uczestniczyć właściwie w zajęciach. Również uczniowie traktowali mnie z dezaprobatą, ponieważ do szkoły przyjeżdżałem wozem, co stało w sprzeczności z demokratycznymi zasadami przyjętymi w szkole. Osobiście nie cierpiałem szkoły, wolałem raczej spędzać czas na ojcowskich polach i zagrodach, wieść wolne i nieskrępowane życie, do którego bylem przyzwyczajony od dzieciństwa. W wieku 12 lat nauczyłem się obchodzić z bronią i wkrótce też bylem zabierany na polowania, przez co moje zainteresowanie szkołą jeszcze bardziej zmalało” (Cytat pochodzi z referatu prof. dr hab. Helmuta Wagnera – ucznia naszego gimnazjum do stycznia 1945 roku).

Nauczyciel matematyki w Rastenburgu powtarzał, że prędzej mu kaktus na dłoni wyrośnie, niż Wien zda maturę z matematyki. Dyrektor szkoły doradzał rodzicom przyszłego Noblisty, by chłopiec zaniechał nauki i zajął się pracą w majątku ojca.

Po 14 latach w 1880 roku rodzice sprzedają majątek w Prusach Wschodnich i przenoszą się do Berlina.

Wilhelm ma 16 lat. Po naradzie rodzinnej wyjeżdża do Królewca kontynuować naukę w gimnazjum. Zmiana szkoły i otoczenia doskonale wpłynęły na dalsze losy chłopca. Stał się ambitnym uczniem, upartym w dążeniu do celu, cierpliwie pokonywał trudności – dopiął swego – został prymusem.

Maturę zdał w Staromiejskim Gimnazjum w Królewcu w 1882 roku. Po maturze wstąpił na uniwersytet w Berlinie. Studiuje matematykę i przyrodoznawstwo. Wkrótce zostaje asystentem Hermana Ludwiga von Helmholza, niemieckiego fizyka, fizjologa, filozofa z wyksztalcenia, lekarza.

Po ukończeniu studiów w 1896 roku zostaje profesorem politechniki na uniwersytecie w Akwizgranie w1899, profesorem fizyki w Giessen. W latach 1900-1920 pracował na uniwersytecie w Wurzburgu, od 1920 w Monachium. W 1906 roku rozpoczyna wydawanie pisma „Annalen der Physik”. Opublikował też podręcznik hydrodynamiki. Był również członkiem wielu towarzystw naukowych.

W 1889 roku wyznaczył stosunek ładunku do masy cząstki promieniowania kanalikowego; podał wzór na rozkład energii emitowanej przez ciało doskonale czarne – Wiena prawo promieniowania oraz sformułował tzw. prawo przesunięć Wiena. Za te osiągnięcia otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 1911 roku.

Wilhelm Wien kilkakrotnie odwiedzał Królewiec, zajeżdżał też do Rastenburga. Swoją młodość spędzoną pod Kętrzynem opisał w wydanej autobiografii „Aus denben eines Physkes” pisze: „Mimo tylu lat obraz mojej ojczyzny jest w mojej pamięci tak mocny i żywy, żywszy chyba od rzeczywistego. Szukam w sobie tylko starej dawnej mej młodości”. Pamięć o ojczyźnie nie opuściła go także w Monachium, gdzie spędził ostatnie lata swego życia. Zmarł 30.08.1928 r.

W 1999 r. z okazji 135 rocznicy urodzin Wilhelma Wiena Towarzystwo Miłośników Kętrzyna i Urząd Miasta ufundowali tablicę pamiątkową, którą umieszczono na ścianie budynku dawnego gimnazjum.

Rok 2014 Towarzystwo Miłośników Kętrzyna poświęca pamięci wielkiego uczonego.

Mija 150. rocznica urodzin i 86. rocznica jego śmierci. W nadchodzącym roku będziemy organizować spotkania, prelekcje poświęcone naszemu Nobliście. Niewiele jest miast na świecie, które mają w swej historii tak wielkiego człowieka.

Prezes TMK Maria Skibińska

Konferencja popularno-naukowa w 150. Rocznicę urodzin Wilhelma Wiena.
Termin: 11 stycznia 2014 r. (sobota), godz. 13.
Miejsce: Sala Rycerska kętrzyńskiego zamku

Program:
Powitanie zaproszonych gości – Eugeniusz Tokarzewski
Otwarcie konferencji – Krzysztof Hećman, Burmistrz Miasta Kętrzyn
Wykład „Nauka i nobliści Prus Wschodnich” – prof. dr hab. Stanisław Achremczyk
Wykład „Jak zmierzyć temperaturę gwiazd?” – prof. dr hab. Adam Doliwa
Podsumowanie i zakończenie konferencji – Eugeniusz Tokarzewski