KuchmeisterM
10 marca 1422 r. w stolicy państwa zakonnego w Prusach, w niezdobytej twierdzy malborskiej, zebrała się kapituła generalna, która złożyła z urzędu aktualnego wielkiego mistrza i wybrała jego następcę. Obaj mistrzowie, ustępujący i obejmujący urząd, byli wcześniej prokuratorami kętrzyńskimi.

Szymon Jan Parda

Michał Küchmeiter von Sternberg oraz Paweł Bellitzer von Russdorf, główni bohaterowie wydarzeń kapituły z marca 1422 r. to najwybitniejsi z prokuratorów Rastenburga, ale funkcję tę pełniło w historii kilka interesujących postaci.

Prokurator kętrzyński (provisor in Rastenburg; Pfleger zu Haus Rastenburg) to urząd w państwie zakonu krzyżackiego od połowy XIV w. do roku 1525. Podlegał komturii w Bałdze z wyjątkiem lat 1393 – 1397 oraz 1418 – 1422, kiedy to podjęto próby utworzenia komturii w Rynie, podporządkowując jej czasowo Kętrzyn. Bywały również okresy, kiedy miał z Rynem wspólnego prokuratora, np. w latach 1442 – 1447 Henryka von Richtenberga. Z czasem prokurator kętrzyński uzyskał pozycję pod pewnymi względami uprzywilejowaną, zbliżoną do komtura – podlegał bezpośrednio wielkiemu mistrzowi, posiadał uprawnienia do lokowania wsi, odbierał należne czynsze oraz występował jako pełnomocnik wielkiego mistrza wobec Rynu i Ełku. Prokuratorowi Rastenburga podlegał urząd leśny w Sątocznie.

Prokuratorem w Kętrzynie był m.in. Tomasz Szurwiłło, rodem z Litwy, który wraz ze swym bratem Janem, również rycerzem zakonu, poległ w 1399 r. pod Worsklą (w starciu wojsk litewskich Witolda posiłkowanych przez oddziały polskie i krzyżackie z Tatarami Timur Kutłuka). Wolfgang Sauer to prokurator, który został w 1454 r. utopiony w Stawie Młyńskim przez buntowników przeciw władzy zakonu w czasie wojny trzynastoletniej z Polską. Prowodyrzy buntu należeli do cechu szewców, dlatego zakon ukarał wszystkich szewców zakazem zasiadania w radzie miejskiej. Uchylił go dopiero ostatni w. mistrz, a pierwszy książę w Prusach, Albrecht. Po sekularyzacji Prus prokuratorów zastąpili starostowie monarchii Hohenzollernów. Najwięcej, oczywiście, wiadomo o prokuratorach Küchmeistrze i Russdorfie.

Küchmeistra jako prokuratora Rastenburga notują dokumenty pomiędzy 1396 a 1402 r. W 1402 r. objął szafarstwo Królewca, znakomicie wywiązując się ze swych zadań, skoro obroty szafarii królewieckiej przewyższały w tym czasie dochód uzyskiwany przez Królestwo Polskie. Po klęsce poniesionej przez zakon pod Grunwaldem także Kętrzyn wypowiedział chwilowo posłuszeństwo Krzyżakom. W 1411 r. Rastenburg znów był pod zarządem krzyżackiego prokuratora Jahanna Spete, a burmistrz Bardin i rycerz Jochart, którzy złożyli hołd Jagielle, zostali straceni.

Po hekatombie grunwaldzkiej Krzyżaków ocalił obrońca Malborka von Plauen. Zakon nie dość, że odzyskał straty, to próbował nawet przejść do ofensywy, powstrzymanej pod Koronowem w 1410 r. Do niewoli polskiej w tej bitwie dostał się również Michał Küchmeister. Zwolniony w 1411 r., został wielkim marszałkiem zakonu i duszą opozycji wobec wielkiego mistrza Henryka von Plauena. We wrześniu 1413 r. jako naczelny dowódca wojsk, które miały być poprowadzone przeciw Polsce, odmówił wykonania rozkazu. Dokonał zamachu stanu i objął władzę wielkiego mistrza, co kapituła generalna potwierdziła w Malborku 7 stycznia 1414 r. Nowy mistrz podjął się negocjacji pokojowych z Polską – bezskutecznie. W lipcu 1414 r. Polacy uderzyli na Prusy i dotarli aż pod Elbląg. Po zawarciu rozejmu spór polsko-krzyżacki miał rozstrzygnąć sobór w Konstancji, do czego jednak ostatecznie nie doszło w trakcie soboru ani następnie aż do końca rządów wielkiego mistrza. Polityka ustępstw i utrzymywania pokoju za wszelką cenę zrodziła opozycję wewnętrzną. Brakowało wciąż pieniędzy, nie pomagało też świadome psucie pieniądza, rodzące inflację, panowały drożyzna i zastój w handlu. 10 marca 1422 r. mistrz abdykował i resztę życia spędził jako prosty brat zakonny. Jako oficjalny powód rezygnacji podano silną kamicę moczową. Zmarł w Gdańsku 15 grudnia 1423 r. Pochowany został w krypcie wielkich mistrzów w Malborku.

Źródło rycin: M. Ch. Hartknoch, Alt und Neues Preussen, Frankfurt-Lipsk 1684.